Amerika'nın Grönland Hakkındaki '52. Eyalet' Şakası: Neler Oluyor?
Eski BM Genel Sekreteri Dag Hammarskjöld, 1964 basımlı Günlükler (Markings) kitabında şöyle der: “Diplomaside şaka, genellikle ciddi bir gerçeğin en tehlikeli giysisidir.” Yazımı bu alıntıya oturtmayacak olsam bile, bu sözü aklımın bir köşesinde tutmaya devam edeceğim…
ABD ve Grönland arasında NATO tarihinde görülmedik bir hak iddiası ve stratejik bir müzakere süreci yaşanıyor. Gözlerimizin önünde NATO üyesi bir ülkenin toprağı üzerinde toplantılar yapılıyor, stratejik bedeller biçiliyor ve geleceğin haritası çizilmeye çalışılıyor. Detaylarını önceki yazımda belirtmiştim; ancak ABD Başkanı Trump’ın Grönland’ı Rusya ve Çin’e “kaptırılamayacak kadar değerli” olarak nitelemesi ve adanın ABD’nin geleceği açısından vazgeçilemez önemde olduğunu vurgulamasıyla başlayan bu süreç aslında yıllardır devam ediyor. Diplomatik kaynakların da işaret ettiği üzere, bu çetrefilli ve ilklerle dolu olan yolun sonu artık ufak ufak görünmeye başladı.
Peki, İzlanda bu tartışmanın neresinde?
Yaşadığım ülke ve üzerinde çalıştığım alan olduğundan ABD-Grönland meselesini hep İzlanda perspektifi ile okumaya özen gösterirken, benim bile beklemediğim anda ve tonda bir gelişme yaşandı. Konu ile ilgili yapılan açıklamalarda ve verilen örneklerde dahi adı geçmeyen, ve bence geçmemesine de özen gösterilen İzlanda, bir anda bu konunun bir eki, devamı ve sanki bir planın bir sonraki adımıymış gibi sahneye sürüldü.
Peki, okyanusun öte yakasındaki bu ciddi atmosferin ortasına adeta bir paraşütle inen ve İzlanda’yı kapalı kapılar ardında yaptığı bir şakayla diplomasi gündeminin odağı haline getiren o isim, ABD'nin İzlanda Büyükelçisi Adayı Billy Long kim?
Fötr şapkalı diplomat
Long, Washington’ın o alışılagelmiş, mesafeli ve gri takım elbiseli diplomat profiline taban tabana zıt, nev-i şahsına münhasır bir siyasi figür. Eski bir Missouri Temsilcisi olmasının ötesinde, onu tanımlayan asıl mesleği “profesyonel müzayedecilik”. Kafasından çıkarmadığı fötr şapkası, açık artırma salonlarından kalma o meşhur seri konuşma tarzı ve siyasi gerginlikleri esprili diliyle yumuşatma çabasıyla tanınıyor. Trump ile ilişkisi ise klasik bürokratik liyakatten ziyade, siyasi yol arkadaşlığına ve sadakate dayandığını da belirtmeliyim.
Siyasi kariyeri kadar bürokratik geçmişi de inişli çıkışlı olan Long, Trump yönetimindeki görevine ilk olarak Vergi Dairesi (IRS) bünyesinde başlamış, ancak bu koltuktaki ömrü oldukça kısa sürmüştü (yaklaşık dört ay).
Long’un İzlanda ile olan bu ilginç “kader birliği” de işte bu kısa süreli IRS macerasının sona erdiği Ağustos 2025’e dayanıyor. Görevden alındıktan hemen sonra X (Twitter) hesabından attığı ve viral olan İzlanda ile ilgili olan o tweet, bugünün de bir habercisi gibiydi.
Long, o paylaşımında bir yanlış anlaşılmayı popüler kültür referansıyla harmanlayarak şöyle anlatmıştı:
“Eski Superman oyuncusu Dean Cain'in ICE'a (Göçmen Polisi) katıldığını görünce ben de heveslendim ve aynısını yapayım dedim. Dün gece Trump'ı arayıp ICE'a girmek istediğimi söyledim ama sanırım o 'Iceland' (İzlanda) dediğimi anladı? Neyse, sağlık olsun.”
İşte Washington’da Superman’li bir kelime şakası olarak başlayan bu durum, bugün Reykjavik’te diplomatik ciddiyetin sınırlarını zorlayan bir tartışmaya dönüşmüş durumda.
Kongre kulislerinde İzlanda hakkında ‘52. eyalet olma şakalaşması’
Trump’ın İzlanda Büyükelçisi adayı olan Long, eski bir profesyonel müzayedeci olmanın verdiği o rahat iletişim tarzını, bu defa diplomatik kulislerde kullandı; ancak bu defa dozu biraz kaçırmış gibi duruyor.
Washington siyasetinin nabzını tutan Politico’nun paylaştığı raporda belirtildiğine göre; Long’un Kongre üyeleriyle bir araya geldiği sosyal bir ortamda yaptığı espri, İzlanda’nın ABD’nin 52. eyaleti olacağı ve kendisinin de bu yeni eyaletin valisi olacağı yönündeydi.
Peki, İzlanda neden 52.?
Ve 51. ülke hangisi?
Amerikan siyasetinin gündeminde Grönland konuşulurken, Long o sırada yanında bulunan Trump’ın Grönland Özel Temsilcisi (ve Louisiana Valisi) Jeff Landry ile bir diyalog halindeydi. Landry’nin “Grönland Valisi” olacağı esprisine karşılık, Long da el yükselterek bu cevabı veriyor. Yani aslında durum, iki siyasetçinin kendi aralarındaki yaptıkları bir şakalaşmanın dışarı sızmasından ibaret ve konunun muhatapları için de son derece incitici.
İzlanda’da "soğuk duş" etkisi ve başlatılan imza kampanyası
Ancak Washington'daki bir davette gülüşmelere neden olan bu Amerikan tarzı rahatlık, okyanusun bu tarafında, yani biz İzlandalılar arasında soğuk duş etkisi yarattı. İzlanda halkı, egemenlik konularında tarihsel reflekslerle oldukça hassas bir yapıya sahip. Long’un bu esprili yaklaşımı, diplomatik ağırlık beklentisi yüksek olan Reykjavik’te yadırgandı ve tepki olarak Long’a ve onun İzlanda’ya atanmasına karşı bir imza kampanyasına dönüştü.
İki gün önce açılan ve 16 Ocak sabahı itibariyle toplam 4.136 imzacıya ulaşan kampanya, ülke basınında da oldukça ses getirmiş durumda. Kampanya metninde, diplomasinin daha geleneksel bir ciddiyetle yürütülmesi gerektiği ve ülkelerin birer "valilik" gibi anılmasından duyulan rahatsızlık dile getiriliyor. İmza metninde, İzlanda Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir'in Billy Long'u büyükelçi olarak reddetmesi ve ABD'den İzlanda halkına daha fazla saygı gösteren bir aday talep etmesi isteniyor.
Kampanyanın tam metni ise şu şekilde:
“Donald Trump tarafından İzlanda büyükelçisi olarak aday gösterilen Billy Long, Kongre üyelerine İzlanda'nın Amerika Birleşik Devletleri'nin 52. eyaleti olması ve kendisinin de bu eyaletin valisi olması gerektiğini söyledi. Billy Long'un bu sözleri, belki de samimiyetsiz bir şekilde söylenmiş olabilir, ancak özgürlükleri için mücadele etmiş ve her zaman Amerika Birleşik Devletleri'nin dostu olmuş İzlanda ve İzlandalılar için hakaret niteliğindedir. Þorgerður Katrín'in Billy Long'u İzlanda büyükelçisi olarak reddetmesini ve Amerika Birleşik Devletleri'nden İzlanda'ya og İzlandalılara daha fazla saygı gösteren başka bir kişiyi aday göstermesini istemesini talep ediyoruz.”
Hızlı gelen özür ilişkileri onarmaya yetecek mi?
Gelen tepkilerin ardından tansiyonu düşürmek isteyen Billy Long ise, Kuzey Kutbu haberleri yapan ArcticToday’den gazeteci Elias Thorsson’a verdiği özel demeçte durumu, "eski dostlarla yapılan bir şakalaşma" olarak açıkladı ve yaptığı şaka nedeniyle özür diledi.
Bahse konu olan olayın ciddiyetten ve gerçeklikten uzak olduğunu vurgulayan Long, İzlanda'nın tarihine ve kültürüne büyük saygı duyduğunun altını çizerek şunları söyledi:
“Bunun arkasında hiçbir ciddiyet yoktu. Üç yıldır görmediğim insanlarla beraberdim, onlar Jeff Landry’nin (Grönland Özel Temsilcisi) ‘Grönland Valisi’ olması hakkında şakalaşıyorlardı ve sonra şaka bana döndü. Eğer birileri buna alındıysa özür dilerim. İzlanda ulusuyla çalışmayı dört gözle bekliyorum.”
Long, bu açıklamasıyla olayın resmi bir politika beyanı olmadığını, uzun süredir görüşmeyen arkadaşların arasında geçen bir "yakın arkadaş muhabbeti" olduğunu vurguladı.
İzlanda Dışişleri Bakanı'ndan sert tepki: "Hiç komik bulmadım"
Ancak Long’un özrü, Reykjavik'teki havayı yumuşatmaya yetmiş görünmüyor. Konuyla ilgili dün yerel basına (Vísir ve Bylgjan) konuşan İzlanda Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, yaşananları "yirmi birinci yüzyılda ulusların egemenliğiyle alay edilmesi" olarak nitelendirdi ve ABD Büyükelçiliği temsilcisini derhal Dışişleri Bakanlığı'na çağırarak izahat istedi.
Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín, İzlanda basınına verdiği demeçte ise oldukça net konuştu ve şunları söyledi:
“Eğer bu bir şakaysa, hiç komik bulmadım. Özellikle böyle hassas bir dönemde, ulusların bağımsızlığı ve egemenliği üzerine şaka yapılması kabul edilemez ve aşırıdır. Konuyla ilgili net bir resim ve açıklama istiyoruz.”
Hammarskjöld’ün dediği gibi; şaka bazen tehlikeli bir giysi olabilir. Bu olayda görünen o ki, Washington’ın siyasi samimiyeti ile İzlanda’nın diplomatik ciddiyeti arasında henüz tam bir frekans uyumu yakalanabilmiş değil ve İzlanda tarafı bu "şakayı" gülerek karşılamayacağını göstermiş durumda.
Tüm bu yaşananlara rağmen, İzlanda ve ABD arasında uzun yıllardır süren ittifakın bu sorunu aşacağını ve iki ülke arasındaki ilişkilerin bu sarsıntıyı bir süre sonra atlatacağını düşünüyorum. Grönland toplumunda da olduğu gibi, İzlanda'da da ABD'yi en büyük müttefik ve dost ülke olarak görenlerin sayısı da imza kampanyasına katılanların yanında azımsanmayacak bir oranda mevcut.
